ACT en werken aan je relatie met eten
Naast Voedingspsycholoog ben ik ook Acceptatie en Commitment Therapeut en hoewel die combinatie voor mij super logisch is, leg ik je graag uit waarom dat zo is. Want wat kan ACT voor je betekenen als je wilt werken aan een gezondere relatie met eten en jezelf?
Wat is ACT?
Laten we daarvoor beginnen bij wat ACT eigenlijk is. ACT draait om het ontwikkelen van psychologische flexibiliteit en het bewust aanwezig zijn in het hier-en-nu. Ons brein dwaalt namelijk continu af: we piekeren over het verleden, maken ons zorgen over de toekomst, of we raken verstrikt in automatische gedachten. Daardoor handelen we vaak op de automatische piloot, in plaats van bewust te kiezen voor wat we belangrijk vinden.
ACT helpt je om aandacht actief te richten, zodat je meer vrijheid krijgt in hoe je reageert. Dit noemen we ook wel “mindful aanwezig zijn”.
Zo werkt ACT
- Observeren zonder oordeel
Je leert je aandacht te richten op wat er nú gebeurt; in je lichaam, je gedachten en je omgeving. Niet om het te controleren of te veranderen, maar om het op te merken. Bijvoorbeeld: “Ik merk dat er spanning in mijn schouders zit” in plaats van “Dit mag niet, ik moet ontspannen.” - Loskomen van de inhoud van gedachten (defusie)
Door je aandacht te sturen, zie je gedachten voor wat ze zijn: woorden of beelden die langskomen, niet de waarheid of iets waar je wat mee moet. Je kunt ze observeren zonder er automatisch in mee te gaan. - Contact met het hier-en-nu
ACT gebruikt oefeningen (zoals ademhaling, 5 dingen die je ziet/hoort/voelt, of een korte bodyscan) om je aandacht telkens terug te brengen naar dit moment. Dit helpt om minder geleefd te worden door zorgen of impulsen. - Bewuste keuze richting waarden
Wanneer je aandacht niet volledig opgeslokt wordt door stress of automatische patronen, ontstaat er ruimte om bewust te kiezen: Wat wil ik nu doen dat past bij wie ik wil zijn?
Waarom dit zo goed werkt
- Aandacht sturen verandert je relatie met gedachten en gevoelens. Ze hoeven niet te verdwijnen, ze mogen er gewoon zijn. Maar ze hebben minder impact op je gedrag omdat je er niets mee hoeft te doen.
- Je kunt stress, angst of trek opmerken en toch handelen vanuit je waarden, in plaats van vanuit vermijding of automatische beloning.
- Dit maakt dat je bijvoorbeeld niet automatisch grijpt naar eten of afleiding, maar eerst bewust stilstaat en kunt kiezen wat je werkelijk helpt.
Van automatische patronen naar bewuste keuzes
Veel vrouwen die struggelen met hun relatie met eten, eten vanuit beloning, troost en compensatie of om te doven en te dempen. Wanneer je eet vanuit beloning, troost of compensatie, gebeurt dat vaak automatisch. Je voelt een craving, stress of leegte en voor je het weet heb je iets gepakt zonder er écht bij stil te staan of dit is wat je nodig hebt. Dit is precies waarom ACT en het kunnen sturen van je aandacht zo krachtig zijn als je wilt werken aan je relatie met eten.
Door aandacht te sturen:
- Herken je het moment van keuze
Je merkt sneller: “Hey, ik voel ergens spanning” of “Ik heb zin om iets te pakken terwijl ik eigenlijk geen honger heb” Alleen al dat opmerken geeft een pauze tussen de eerste impuls en je gedrag. - Maak je ruimte voor gevoelens zonder ze weg te eten
Je leert dat ongemak (stress, verdriet, verveling) er mag zijn, zonder dat je het hoeft te dempen met eten. Dit haalt de lading van “moeten fixen” af. - Zie je gedachten voor wat ze zijn
Gedachten als “Ik verdien dit na een zware dag” of “Ach, één keer maakt niet uit” kun je herkennen als verhalen van je brein, waar je niets mee hoeft als je dat niet wilt. - Kun je kiezen vanuit waarden in plaats van uit compensatie
Met aandacht in het hier-en-nu kun je je afvragen: “Wat helpt me écht op de lange termijn?” Misschien is dat wel even zitten met een kop thee, een wandeling of bewust genieten van die heerlijke bonbon in plaats van gedachteloos eten.
Het effect op je relatie met eten
- Meer rust en vrijheid: je hoeft niet meer in gevecht met jezelf of je impulsen.
- Minder schuldgevoel: omdat je bewust kiest, voelt eten niet meer als ‘zonde’, maar als onderdeel van zelfzorg.
- Meer genieten: door met aandacht te eten, proef je meer en geniet je dus ook meer.
- Duurzaam gedrag: omdat je handelt vanuit waarden (gezondheid, energie, zelfliefde) in plaats van vanuit een snelle beloning.
Kortom: ACT helpt je om uit de automatische piloot van beloning, troost en compensatie of dempen en verdoven te stappen. Het geeft je de ruimte om met mildheid te kijken naar wat er in je speelt en bewust te kiezen voor wat je écht voedt, zowel lichamelijk als emotioneel.
Praktische oefeningen
Hier zijn alvast twee praktische ACT-oefeningen die je kunt gebruiken wanneer je bij dat keukenkastje staat om iets te pakken, maar eigenlijk geen honger hebt (oefening 1) en om meer te genieten van dat wat je eet (oefening 2).
Oefening 1: De Pauzeknop
Doel: ruimte creëren tussen de eerste impuls en je gedrag.
- Merk op: “Ik heb zin om te snacken, maar ik denk niet dat ik honger heb.”
- Stel jezelf de vraag: “Wat speelt er nu écht in mij?” (Heb ik toch honger, verveel ik me, ben ik gespannen, moe of emotioneel?)
- Leg één hand op je buik, adem rustig in en uit, en richt je aandacht op je lichaam.
- Beslis pas daarna: “Wil ik nu inderdaad eten, of heb ik iets anders nodig en zo ja, wat dan?”
Dit helpt je bewust te kiezen in plaats van automatisch te grijpen naar iets lekkers.
.
Oefening 2: Bewust genieten met al je zintuigen
Doel: stoppen met gedachteloos eten, meer voldoening ervaren.
- Kies bewust iets kleins wat je lekker vindt (bijv. een stukje chocola of fruit).
- Kijk ernaar. Wat zie je? (kleur, vorm, glans).
- Ruik eraan en merk de geur op. Hoe ruikt het?
- Leg het even in je mond zonder te kauwen, voel de textuur.
- Kauw langzaam en proef echt alle smaken.
Vaak merk je dat als je veel bewuster alle geuren en smaken ervaart, dat veel meer voldoening geeft.
.
Wil jij ook de voordelen van ACT ervaren? In een persoonlijk traject gaan we daar samen mee aan de slag.
.
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
