Je relatie met eten, je lichaam en jezelf wordt beïnvloedt door het politieke klimaat waarin je leeft. In dit artikel neem ik je mee in waarom.
Eten uit beloning, troost en compensatie; een maatschappelijk probleem.
Als voedingspsycholoog begeleid ik vrouwen in het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten. Wat ik keer op keer zie, is dat veel vrouwen worstelen met eten uit beloning, troost of compensatie. Ze grijpen bijvoorbeeld naar chocolade na een drukke werkdag, naar chips als troost bij stress, of naar een koek als moment voor zichzelf. Vaak wordt dit gezien als een individueel probleem, maar in werkelijkheid gaat het om veel meer dan dat. Deze patronen van belonen, troosten en compenseren komen voort uit culturele, sociale en politieke structuren die vrouwen systematisch leren zichzelf opzij te zetten en niet naar hun eigen behoeftes te luisteren.
Luisteren naar je behoeftes.
Veel vrouwen hebben moeite om hun eigen grenzen te bewaken en hun behoeftes serieus te nemen. Niet omdat ze dat niet willen, maar omdat de samenleving hen van jongs af aan leert dat zorgzaamheid, dienstbaarheid en inschikkelijkheid de norm zijn. De feministische psycholoog Carol Gilligan (1982) beschreef dit als de “ethics of care”: de behoeften van anderen gaan systematisch vóór de behoeften van de vrouw.
Wanneer het moeilijk wordt gemaakt om tegemoet te komen aan onze eigen behoeftes, gaan we onbewust op zoek naar manieren om dit “goed te maken”. Eten biedt dan een toegankelijke en veilige manier van beloning of compensatie of wordt gebruikt om tijdelijk te ontsnappen aan negatieve gevoelens of stress (Heatherton en Baumeister (1991)). Denk aan een moeder die na een dag van vergaderingen, huishoudelijke taken en het naar bed brengen van de kinderen een zak chips opentrekt omdat ze even dat moment “voor zichzelf” zoekt. Of een jonge zakenvrouw die na een werkweek van 50 uur op de Zuidas, zichzelf beloont met een glas rode wijn en 3 brownies. Ze hadden eigenlijk een andere behoefte; tijd voor zichzelf, misschien wat meer waardering, een betere balans in de verdeling van de zorgtaken, minder uren maken, maar in plaats van daaraan tegemoet te (kunnen) komen, grijpen ze naar iets te snacken.
Sociale normen.
Maar dit is dus niet alleen een individueel probleem. Simone de Beauvoir beschreef in Le Deuxième Sexe (1949) hoe vrouwen structureel in de positie van “de ander” worden geplaatst. Hun eigen verlangens en autonomie zijn ondergeschikt aan sociale normen, vaak gedefinieerd vanuit mannelijk perspectief. Vrouwen combineren vaker een baan buitenshuis met een disproportioneel aandeel in huishoudelijke taken en zorg voor kinderen en ouders. Nemen minder tijd voor zichzelf en zeggen sneller “ja” tegen extra verplichtingen om erkend te worden en vooral niemand teleur te stellen. Daarmee gaan ze vaak enorm over hun eigen grenzen heen, want hun eigen behoeftes zijn minder belangrijk dan die van de ander. En de basis van goede zelfzorg en een gezonde relatie met eten, is toch echt goed kunnen luisteren en handelen naar je eigen behoeftes.
Schoonheidsnorm.
Sandra Bartky, filosoof en theoretica (1990) beschreef hoe vrouwenlichamen constant tegen de lat van schoonheidsnormen worden gelegd. Het ideaal van slankheid, beheersing en “vrouwelijkheid” maakt eten daardoor een beladen terrein. Vrouwen voelen zich schuldig wanneer ze ” te veel” eten, wanneer ze niet “gezond” genoeg eten of meer eten dan hun mannelijke partner. En ze voelen continu de druk van de schoonheids- en slankheidsnorm, hoe onhaalbaar ook.
Vrouwen zijn al decennialang aan het lijnen en diëten en dat doen ze niet in een vacuüm. Het is een weerspiegeling van een cultuur die vrouwenlichamen tot object maakt. Vrouwen moeten vooral voldoen aan een schoonheidsnorm. Daar hangt hun waarde vanaf. En een dunner lichaam nastreven, betekent moeten afvallen als je niet dun genoeg bent. Lijnen en diëten zijn zelden een vorm van zelfzorg; het zijn mechanismen van onderwerping aan het patriarchaat, de dieetcultuur en misogynie (de diepgewortelde overtuiging dat vrouwen minder waard zijn en dat hun waarde afhangt van hun beschikbaarheid en aantrekkelijkheid voor mannen).
Het politiek klimaat doet ertoe; het verschil tussen links en rechts.
Zoals gezegd staat het kunnen luisteren en handelen naar je eigen behoeftes niet op zichzelf. En dat is waar de politiek in beeld komt.
Conservatief rechts.
Rechts zet in op traditie, het kerngezin en persoonlijke verantwoordelijkheid. In de praktijk betekent dit dat de rol van vrouwen zorgend en volgzaam is en dat hun lichaam wordt gezien als “bezit” van de samenleving, het gezin of zelfs de staat. Dat zie je momenteel terug in conservatieve beslissingen met betrekking tot het recht op abortus en anticonceptie, in het wegzetten van gendergelijkheid als “woke-onzin”, en in de verheerlijking van een zogenaamd traditioneel vrouwbeeld waarin de dunne, verzorgde, afhankelijke en dienstbare vrouw als ideaal wordt neergezet (de “tradwive”). Ook legt conservatief rechts de nadruk op persoonlijke verantwoordelijkheid. Een verstoorde relatie met eten en/of het lichaam wordt gezien als een individueel probleem dat moet worden opgelost door de persoon (meestal vrouw) zelf. De maatschappelijke dimensie, de invloed van het patriarchaat en de ongelijkwaardigheid tussen genders wordt daarin niet meegenomen. Feministische denkers zoals Nancy Fraser (1997) wijzen erop dat rechtse partijen structurele maatschappelijke problemen graag verplaatsen naar het privé-domein, waar ze worden aangeduid als persoonlijke tekortkomingen.
Progressief links.
Links erkent dat individuele problemen vaak geworteld zijn in sociale en economische structuren. Hoge werkdruk, ongelijke verdeling van zorg, genderstereotypen en gebrekkige mentale gezondheidszorg zijn maatschappelijke kwesties die impact hebben op de keuzes die mensen kunnen maken en op in hoeverre ze hun eigen behoeftes centraal kunnen zetten. Judith Butler, filosoof en gendertheoreticus (2004) benadrukt dat solidariteit, zorg en collectieve verantwoordelijkheid essentieel zijn om individuen goed voor zichzelf te kunnen laten zorgen. Bij een gebrek daaraan is echte zelfzorg moeilijk.
Voor vrouwen die hun eigen behoeftes vaak negeren, beloning, troost en compensatie zoeken in eten en/of al jaren vastzitten in een cirkel van lijnen, diëten en ontevreden zijn met hun eigen lijf, is het van belang in te zien wat een progressief links politiek klimaat voor hen kan betekenen.
Linkse partijen strijden voor gelijkwaardigheid, autonomie en veiligheid. Zo zetten linkse partijen zich ervoor in dat vrouwen evenveel betaald krijgen als mannen voor hetzelfde werk, en dat zorgtaken eerlijker worden verdeeld en gewaardeerd. Ze benadrukken het belang van economische zelfstandigheid, zodat vrouwen niet afhankelijk zijn van een partner en vrij zijn hun eigen keuzes te maken. Ook pleiten ze voor meer vrouwelijke vertegenwoordiging in de politiek en topfuncties, zodat besluitvorming de samenleving beter weerspiegelt.
Daarnaast is er veel aandacht voor veiligheid: van de aanpak van huiselijk geweld en seksuele intimidatie tot het bestrijden van online vrouwenhaat en femicide. Het recht op lichamelijke autonomie staat daarbij centraal. Progressieve partijen verdedigen reproductieve rechten, maken abortus toegankelijker en willen het uit het strafrecht halen.
Wat de verschillende linkse partijen verbindt, is de overtuiging dat vrouwen niet langer beperkt mogen worden door achterhaalde, patriarchale, traditionele rolpatronen, seksisme of ongelijkheid thuis, op de werkvloer en in de samenleving. Links kiest voor een samenleving waarin vrouwen vrij zijn om hun eigen keuzes te maken en waarin gelijkwaardigheid vanzelfsprekend is. Zodat vrouwen net zoveel ruimte krijgen om naar hun behoeftes te luisteren en hun grenzen aan te geven als hun mannelijke partners.
Zelfbeschikking.
Voor vrouwen die jarenlang hebben gelijnd in de hoop hun lichaam dunner te maken, die hebben geleden onder de schoonheidsnorm, en die al jaren verstrikt zitten in een patroon van eten uit beloning, troost en compensatie is progressief links stemmen dus een logische keuze. Het gaat immers om de zelfbeschikking over je eigen lichaam en leven. Jouw lichaam is van jou, punt! Of het nu gaat om anticonceptie, abortus, genderexpressie of de vrijheid om een lichaam te hebben dat niet voldoet aan de schoonheidsnorm. Vrouwen en mannen zijn gelijkwaardig en vrouwen hebben net zoveel recht hun eigen behoeftes na te streven als mannen.
Conclusie.
Eten uit beloning, troost en compensatie, een verstoorde relatie met eten en je lijf en jaren van lijnen en diëten zijn geen persoonlijk falen. Ze zijn het resultaat van een maatschappij en cultuur die vrouwen systematisch leert zichzelf opzij te zetten en hun waarde laat afhangen van hun uiterlijk.
Door progressief te stemmen, kies je voor een samenleving die empathie, gelijkheid en collectieve verantwoordelijkheid centraal stelt. En voor vrouwen die jarenlang gevangen hebben gezeten in een moeizame relatie met eten en hun lichaam, betekent progressief stemmen erkenning, vrijheid en echte zelfbeschikking. Het is een politieke én persoonlijke daad van bevrijding.
Referenties.
- Bartky, S. L. (1990). Femininity and domination: Studies in the phenomenology of oppression. New York, NY: Routledge.
- Beauvoir, S. de. (1949). Le deuxième sexe. Paris, France: Gallimard.
- Butler, J. (2004). Precarious life: The powers of mourning and violence. London, UK: Verso.
- Fraser, N. (1997). Justice interruptus: Critical reflections on the “postsocialist” condition. New York, NY: Routledge.
- Gilligan, C. (1982). In a different voice: Psychological theory and women’s development. Cambridge, MA: Harvard University Press.
- Heatherton, T. F., & Baumeister, R. F. (1991). Binge eating as escape from self-awareness. Psychological Bulletin, 110(1), 86–108. https://doi.org/10.1037/0033-2909.110.1.86
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
Vind je mijn blogs leerzaam of inspirerend? En wil je mij ondersteunen in het kunnen blijven schrijven van blogs, het maken van podcasts en het ontwikkelen van gratis tools, cursussen, challenges en masterclasses? Dan help je mij enorm met een kleine maandelijkse bijdrage. Dat kan al vanaf €1 per maand. Als dank ontvang je toegang tot exclusieve content. Alvast onwijs bedankt!
