Waarom de huidige aanpak bij overgewicht keer op keer faalt.

Er zijn zelden zoveel dieethypes en voedingsgoeroes geweest als de afgelopen jaren en toch stijgt het aantal mensen met overgewicht en eetproblematiek nog elk jaar. Dat komt doordat de oplossing nog steeds wordt gezocht in het aanpassen van wat er wordt gegeten, zonder aandacht te hebben voor de oorzaak van het probleem. Namelijk waarom mensen te veel of te ongezond eten. Daarnaast ligt de nadruk op tijdelijk het eetpatroon aanpassen, terwijl het moet gaan over een blijvende gedragsverandering en wordt er te snel gezegd dat er sprake is van een gebrek aan wilskracht en doorzettingsvermogen. Als we echt willen dat Nederlanders gezonder worden en af gaan vallen wanneer ze overgewicht hebben, dan moet de strijd tegen overgewicht op een andere manier worden gestreden. Niet de mensen met overgewicht zijn het probleem, de huidige aanpak is het probleem. 

De “waarom” vraag moet centraal staan in de strijd tegen overgewicht.

Als Voedingspsycholoog is het mijn roeping om te laten zien dat we gewichtsproblematiek en daaraan gerelateerde eetproblemen echt anders moeten aanpakken. Er moet aandacht zijn voor waarom mensen eten wat ze eten, waarom mensen eten zonder dat ze honger hebben, waarom mensen willen veranderen en waarom mensen het dan vervolgens zo lastig vinden om hun eetgedrag ook daadwerkelijk aan te passen. Daarnaast moet de focus eindelijk komen te liggen op lange termijn gedragsverandering in plaats van op een tijdelijke aanpassing van het eetpatroon en moeten we af van de overtuiging dat het gebrek aan wilskracht en doorzettingsvermogen het probleem in stand houden. 

Waarom eten we wat we eten; de kracht van gewoontes en aangeleerd gedrag. 

Hoe we gewend zijn te eten, wordt voor een groot deel aangeleerd tijdens onze jeugd. We krijgen van huis uit bepaalde gewoontes en regels mee op het vlak van voeding. Deze kunnen variëren van elke dag fruit mee naar school tot elke vrijdagavond friet. Ook regels als verplicht je bord leegeten of altijd een chocolaatje na het eten zijn goede voorbeelden van aangeleerd gedrag. Deze basis nemen we mee zodra we volwassen worden. We nemen het niet altijd klakkeloos over, maar er blijft wel veel van hangen. Of het nu goede gewoontes zijn of niet. Het zijn hele sterke gewoontes geworden, die niet zomaar veranderen doordat iemand zegt dat dat moet. Aangeleerd gedrag is heel krachtig en om dat te veranderen, moet er nieuw gedrag voor in de plaats komen. Dat gaat niet vanzelf en kost tijd en energie. Daar moet aandacht voor zijn. Anders vervallen we naar verloop van tijd gewoon weer terug in ons oude bekende gedrag. En is dat niet precies wat er na elk gevolgd dieet gebeurd? 

Waarom eten we zonder dat we honger hebben; de rol van gevoelens (emoties) en gedachten. 

We eten niet alleen als we echt honger hebben. We gebruiken eten ook voor hele andere doeleinden. De rol en functie van eten wordt voor een deel bepaald door onze opvoeding. Misschien werden we als kind wel getroost met snoep als er iets naars aan de hand was of was er altijd taart wanneer er iets te vieren was. Snoep werd wellicht gebruikt als beloning als we goed ons best hadden gedaan of diende ter compensatie als onze ouders te weinig tijd voor ons hadden. Maar onze eigen gevoelens en gedachten zijn ook heel bepalend wanneer we eten terwijl we geen honger hebben. Emotie eten kan een belangrijke oorzaak zijn van overgewicht, maar wordt met het volgen van een dieet niet aangepakt. Om emotie eten onder controle te krijgen, moet er aandacht zijn voor de emoties die het eten uitlokken. Alleen wanneer daar aandacht voor is, groeit het inzicht in de problematiek en kunnen er echte veranderingen worden doorgevoerd. Ook onze gedachten kunnen aanleiding zijn tot eten of overeten. Gedachten als “mijn dag is nu al mislukt” of “ik kan echt niet stoppen na 1 koekje” werken overeten in de hand. Deze gedachten moeten centraal staan in de strijd tegen overgewicht, maar komen in geen enkel dieet aan bod. 

Waarom willen we eigenlijk veranderen; de kracht van intrinsieke motivatie. 

Wanneer we aan mensen met overgewicht vragen waarom ze willen veranderen, dan is het antwoord vaak vrij eenduidig. Ze willen afvallen, slanker zijn, zich fitter voelen en meer energie hebben. Maar hoe mooi die redenen ook klinken, ze zijn niet “dringend” of “belangrijk” genoeg om er ook daadwerkelijk voor te zorgen dat ze hun gedrag gaan veranderen. Gedrag veranderen kost tijd en energie. Het is niet makkelijk. En dan heb je dus een hele goede reden nodig om die tijd en energie ook te willen investeren. Er moet een duidelijke intrinsieke motivatie zijn. Een heel sterk persoonlijk gevoel dat het anders moet, dan het nu gaat. Dat kan bijvoorbeeld zijn omdat hun gezondheid er ernstig onder lijdt, omdat ze niet meer met hun kinderen mee kunnen doen met tikkertje, omdat ze niet meer het podium op durven voor een bedrijfspresentatie of omdat ze niet meer mee gaan naar een terras omdat de stoelen daar te klein zijn. Er moet een pijnpunt zijn dat geraakt wordt. Alleen dan is er voldoende grond of motivatie om op verder te bouwen. Het echt navragen van de intrinsieke motivatie gebeurt slechts zelden, waardoor er vaak maar halfslachtige pogingen tot gedragsverandering worden ondernomen. 

Waarom vinden we het zo lastig om ons eetgedrag te veranderen; de rol van belemmerende overtuigen en gedachten. 

Gedrag veranderen is niet makkelijk en roept al snel weerstand op in de vorm van belemmerende overtuigingen en gedachten. Wanneer er al eerder pogingen tot verandering zijn gedaan die zijn mislukt, is de gedachte ontwikkelt “het lukt me toch nooit”, “ik ben hier niet goed in”, “dit gaat toch niet werken” of “eerst zien, dan geloven”. Door deze gedachte te geloven en erin mee te gaan, wordt de poging tot veranderen al direct gesaboteerd. Want waarom zou iemand zijn/haar best nog doen als het toch niet gaat lukken, ze er niet goed in zijn en ze toch al weten dat het niet gaat lukken? Ook het ongemak dat gepaard gaat met veranderen, speelt daarin een belangrijke rol die vaak genegeerd wordt. Op de korte termijn leveren veranderingen in het eetgedrag, vaak echt wel wat ongemak op. Het is anders dan dat we het voorheen deden en dat voelt nog niet vertrouwd. Daar houden we niet van, dus zijn we al snel weer geneigd terug te gaan naar onze oude vertrouwde manier van doen. Zonder ongemak… Daarom is het ook zo aantrekkelijk om na een korte periode van anders eten dan gewend (het dieet) terug te vallen in de oude eetgewoontes. 

Blijvende gedragsverandering.

Waar de focus bij welk willekeurig dieet dan ook, ligt op een tijdelijke aanpassing van de eetgewoontes, zou het doel moeten zijn dat er een blijvende gedragsverandering plaatsvindt. Dat zal alleen gebeuren als bovenstaande punten worden meegenomen in de begeleiding. Er moet dus echt veel meer aandacht komen voor de kracht van gewoontes en aangeleerd gedrag, de rol van gevoelens en gedachten, de kracht van intrinsieke motivatie en de rol van belemmerende overtuigingen. 

Wilskracht en doorzettingsvermogen. 

Daarnaast wordt het tijd dat we afvallen en de strijd tegen overgewicht eindelijk los gaan koppelen van een gebrek aan wilskracht en doorzettingsvermogen. Op de korte termijn kun je met wilskracht en doorzettingsvermogen natuurlijk heel ver komen. Een dieet volhouden is daar een perfect voorbeeld van. Maar dat je iets tijdelijk vol kunt houden op wilskracht, betekent niet dat dat de sleutel is tot succes. Het betekent alleen dat je op de korte termijn iets kunt bereiken. Maar bij overgewicht gaat het niet om korte termijneffecten, maar om lange termijneffecten. En niemand gaat zijn/haar leven lang op doorzettingsvermogen iets blijven doen, wat tegennatuurlijk voelt. Dus maakt het ook niet uit of je nu wel of geen doorzettingsvermogen hebt. Waar het om gaat is dat er nieuw gedrag gevormd moet worden, dat effectief is in de strijd tegen overgewicht. Gedrag dat bijdraagt aan een gezonde leefstijl en aan het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten. 

Door de nadruk te leggen op wilskracht en doorzettingsvermogen, krijgen mensen die te zwaar zijn direct een stempel. Namelijk dat ze daar een gebrek aan hebben. En hoewel dat per persoon zal verschillen, gaat het daar gewoon niet om. Daarnaast zijn er ook genoeg mensen met overgewicht die in hun leven al honderden kilo’s zijn afgevallen, puur op wilskracht en doorzettingsvermogen. Alleen vele van hen vielen weer terug in oude patronen, doordat er niets aan de oorzaak van het probleem werd gedaan. 

Wat is dan wel effectief?

Een eerste vereiste voor een geslaagde aanpak van overgewicht, is dat de persoon in kwestie zelf echt graag gewicht wil verliezen, daar een duidelijke motivatie toe heeft en ook bereid is er voor te gaan. Dat klinkt heel logisch, maar toch wordt daar vaak compleet aan voorbij gegaan. Er is namelijk een groot verschil tussen iets willen en er ook echt voor willen gaan. Daarnaast dienen alle bovengenoemde punten aan bod te komen. Er moet aandacht zijn voor het “waarom” achter het gedrag, alle gedachten en gevoelens die invloed hebben op eetgedrag (ook wel de psychologie van eetgedrag genoemd) en voor de relatie met eten. Alleen wanneer mensen een gezonde relatie met eten ontwikkelen, heeft de aanpak van overgewicht een kans van slagen.  

Ben jij gewichtsconsulente of diëtist en wil je meer leren over de psychologie van eetgedrag en meer kennis opdoen over gedragsverandering, om op deze manier je cliënten zo goed mogelijk te kunnen begeleiden? Geef je dan snel op voor de opleidingsdag psychologie van eetgedrag.  

Deel met je vrienden!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *