Soms is het best moeilijk om te onderscheiden of je handelt vanuit je behoeftes of vanuit bepaalde onbewuste onderliggende eetregels, dieetregels, oordelen, gedachtes of overtuigingen. Vooral wanneer je je relatie met eten, je lijf, jezelf en ook je zelfzorg onder de loep aan het nemen bent, kun je daar tegenaan lopen.
Even een paar voorbeelden van gedrag dat vaak wordt nagestreefd en waarom:
“Ik eet gezond omdat ik me daar goed bij voel.”
“Ik vind het belangrijk om gezonde keuzes te maken.”
“Ik eet minder koolhydraten omdat dat beter voor me is.”
“Ik eet veel groenten, want dat is gezond.”
“Ik wil gewoon een gezonde leefstijl.”
“Ik snoep doordeweeks niet omdat dat beter voelt.”
“Ik eet na het avondeten niets meer, want dat geeft rust.”
“Ik wil gewoon bewust omgaan met wat ik eet.”
“Ik voel me beter als ik regelmatig beweeg.”
“Ik beweeg veel omdat ik energie krijg van sporten.”
Maar komen deze gedachten en het daaruit voortvloeiende gedrag nou voort uit behoeftes of vanuit regels?
Handelen vanuit behoeftes of vanuit regels? Zo merk je het verschil.
Behoeftes en (onbewuste eet/dieet)regels lopen vaak veel meer door elkaar heen dan we denken. Wat voelt als “goed voor jezelf zorgen”, kan soms toch gestuurd worden door onbewuste overtuigingen, verwachtingen of vanuit een drang naar controle. Dat is niet altijd heel zichtbaar of extreem (soms ook wel overigens), maar vaak is het wel aanwezig op de achtergrond. En juist dan is het soms lastig om te herkennen.
Want je gedrag zegt lang niet altijd alles. Je kunt bewust eten en regelmatig bewegen vanuit een oprechte behoefte. Maar precies hetzelfde gedrag kan ook voortkomen uit innerlijke regels over hoe het “hoort”, wat “goed” is of hoe je jezelf onder controle houdt.
Als het anders loopt
Vaak merk je het verschil daarom niet op de momenten waarop alles loopt zoals gepland. Dan voelt het gedrag vaak goed ongeacht of het voorkomt uit behoefte of uit regels. Als het gedrag past bij je behoefte voelt het goed, want het sluit aan bij wat je nodig had. En als het voorkomt uit regels voelt het goed omdat je aan je eigen verwachtingen voldoet. Het verschil wordt juist zichtbaar wanneer dingen anders gaan dan je had bedacht. Anders dan gepland of gehoopt.
Wanneer je niet kunt gaan sporten, terwijl je dat wel van plan was. Wanneer je een frietje blijft eten bij vrienden, terwijl je gepland had een salade te maken. Wanneer je een traktatie aanneemt op maandagochtend, terwijl je op maandag vaak extra “bewust” eet. Wanneer een dag onverwachts anders loopt dus.
Wat gebeurt er dan vanbinnen? Welke gedachtes komen er dan op? Wat voel je dan in je lijf? Dat zegt vaak veel meer dan het gedrag zelf.
Onrust
Als gedrag vooral gestuurd wordt door regels of overtuigingen, ontstaat er meestal onrust zodra je daarvan afwijkt. Misschien merk je dat je streng wordt voor jezelf of het gevoel krijgt dat je de controle kwijt bent. Misschien ontstaat er direct een gevoel van falen of de drang om jezelf weer te “herpakken”. Het hoeft niet eens heel uitgesproken te zijn. Ook subtiele spanning of er veel mee bezig zijn in je hoofd kan al een signaal zijn. Je kunt ook de neiging krijgen dan alle andere dingen die je voor je gezondheid doet ook maar even te laten. Vervallen in zwart-wit denken en in alles of niets gedrag is vaak ook een teken dat je toch echt meer vanuit regels aan het handelen was, dan vanuit je werkelijke behoeftes. Misschien herken je wel dat als het dan toch friet wordt i.p.v. die salade, je ’s avonds ook maar gewoon die chips pakt “want dat maakt nu toch niet meer uit”. Of dat als die ene avond sporten niet lukt, je de laatste van die week ook skipt, “want 3x lukt nu toch niet meer”.
Regels zijn nu eenmaal vaak heel rigide. Ze willen gevolgd worden op een specifieke manier. Er zit vaak een impliciete voorwaarde onder: het moet goed gaan, het moet kloppen, het moet op die en die manier. Vaak zitten er ook getallen aan gekoppeld, 3x per week sporten, 10.000 stappen per dag, 400 gram groenten, maximaal 100 gram vlees, ik mag 2 koekjes (zeker niet meer) of alleen in het weekend chips. En hoewel de intentie goed kan zijn en het voor je gezondheid wellicht ook prima zou kunnen zijn (dat is een hele andere discussie), is er in ieder geval niet veel ruimte voor flexibiliteit.
Veel onbewuste regels zijn overigens ook niet meer uitgesproken eet- of dieetregels. Ze gaan vaak over “goed voor jezelf zorgen”, “balans”, wat “goed” voor je is, “verantwoord” of “gezondheid”. Juist daardoor zijn ze soms moeilijker te herkennen. Ze klinken immers logisch terwijl ze vanbinnen toch voor veel spanning, onrust of food noise zorgen.
Gewoon even jammer, that’s it
Wanneer gedrag echt vanuit je eigen behoeftes komt, voelt het meestal heel anders als het even anders loopt. Natuurlijk kun je het jammer vinden als iets niet lukt of anders gaat dan gepland. Dat is heel menselijk. Maar er ontstaat vaak geen innerlijke strijd. Geen gevoel dat je gefaald hebt. Geen sterke behoefte om de “controle” terug te moeten pakken. Geen compensatiegedrag.
Je kunt dan heus wel denken “Jammer, dat vandaag anders loopt, want ik was graag even gaan sporten.” Of “Ik had eigenlijk best zin in die salade, maar dan eet ik die morgen wel”, maar dat is het dan ook wel zo’n beetje. De behoefte zelf blijft bestaan, maar daaraan hoeft niet koste wat kost nu voldaan te worden. Je kunt daar flexibel mee omgaan, zonder stress of onrust. Regels zijn nu eenmaal niet flexibel. Die voelen alsof iets op een bepaalde manier moet gebeuren om onrust te voorkomen en een gevoel van controle te geven.
En precies daar zit een belangrijk verschil tussen een gezonde relatie met eten en jezelf en echt kunnen luisteren en handelen naar je werkelijke behoeftes, en toch nog gestuurd worden door onbewuste regels, gedachten en overtuigingen. Want binnen een gezonde relatie met eten en jezelf ken je je behoeftes, weet je hoe je daarnaar kunt handelen en probeer je dat ook te doen, maar is er altijd ruimte voor flexibiliteit. Zie het als een kader, waarbij je ideale eetpatroon (en beweegpatroon) een fijn uitgangspunt kan zijn. En binnen dat kader, waarvan je weet dat het goed voor jou werkt, kun je vrij bewegen.
Dus twijfel je soms of je handelt vanuit je behoeftes of toch vanuit bepaalde regels of overtuigingen, stel jezelf dan de vraag: Hoe voelt het als het anders loopt dan ik had gepland?
Niet om jezelf te veroordelen als blijkt dat er nog wat onbewuste regels zijn, maar omdat het in het proces van een gezonde relatie met eten en jezelf ontwikkelen super waardevol is om hierbij stil te staan.
En lukt dat niet alleen? Weet dan dat het helemaal oké is als je daar hulp bij nodig hebt.
.
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
Vind je mijn blogs leerzaam of inspirerend? En wil je mij ondersteunen in het kunnen blijven schrijven van blogs, het maken van podcasts en het ontwikkelen van gratis tools, cursussen, challenges en masterclasses? Dan help je mij enorm met een kleine maandelijkse bijdrage. Dat kan al vanaf €1 per maand. Als dank ontvang je toegang tot exclusieve content. Alvast onwijs bedankt!
