Je herkent het vast: je weet dat je eigenlijk vroeg naar bed zou moeten, maar vervolgens wordt het toch weer 23.55 uur. Je weet dat het je goed zou doen om even naar buiten te gaan om te wandelen, maar uiteindelijk eindig je op de bank met Netflix of zit je toch nog een paar uur achter je laptop. Je weet dat je beter een kop thee zou kunnen pakken in plaats van nòg een kop koffie te nemen. En je weet dat je meer geniet van een paar stukjes chocolade die je met aandacht eet, maar vervolgens gaat de reep gedachteloos op terwijl je scrolt op social media.
En ergens hoor je jezelf dan misschien denken; “Kom op, je weet beter.”
Maar je kennis is niet het probleem. Het is niet dat je niet weet wat je moet doet, maar dat je niet doet wat je allang weet. En daar zijn redenen voor. Hele legitieme redenen. Waarvan de belangrijkste misschien wel deze is: je bent een mens…
Innerlijke criticus/coach.
Net als zovelen van ons heb je waarschijnlijk een hele drukke innerlijke “coach” die je de hele dag ietwat streng advies geeft en tips toeroept:
- “Ga wandelen!”
- “Zeg gewoon nee!”
- “Niet snoepen is ook een optie!”
- “Je hoeft niet de hele zak chips leeg te eten!”
- “Ga gewoon op tijd naar bed”
- “Doe gewoon eens een weekje ècht gezond!”
Allemaal dingen waarvan je allang weet dat ze goed voor je zouden zijn, “gezond”, een goed idee. Maar waarschijnlijk voelt het regelmatig alsof je er niet naar kunt handelen. En dat is geen persoonlijk falen, dat is hoe ons brein werkt.
Waarom je het soms gewoon niet doet (en waarom dat heel logisch is)
1. Je bent moe of overprikkeld.
Wanneer je moe bent of je hoofd zit vol, wil je brein met name gemak en genot. Kort door de bocht komt het erop neer dat je dan liever “niets” doet, niet in beweging komt, en je het jezelf zo makkelijk mogelijk wil maken. En dat je genot wilt ervaren vanuit eten, bij voorkeur snacks die veel suiker en vet bevatten want die doen dat “het beste”. En vanuit dingen die dat genot passief jouw kant op sturen, zoals serietjes en social media.
Dat is dus geen zwakte, het is in feite zelfbescherming. Energie besparen door weinig actiefs te doen en het aanvullen met makkelijke energie vanuit snacks en een kick uit je zoveelste koffie. Is het altijd handig of verstandig? Mwah. Moet je er altijd in meegaan? Nee, dat hoeft ook niet. Maar snappen waar het ‘m in zit, helpt wel in het doorbreken van die cirkel.
2. Je automatische piloot is goed getraind.
Veel van de dingen die je doet, doe je op de automatische piloot. Dat is heel fijn want daardoor hoef je niet altijd overal bewust over na te denken en kun je heel veel dingen doen zonder dat ze veel energie kosten. Super fijn dus.
Het zorgt er echter ook voor dat we heel veel dingen blijven doen puur uit gewoonte. Ook als dat gewoontes zijn die we liever zouden willen veranderen. Over het doorbreken van gewoontes heb ik al eens een hele waardevolle masterclass opgenomen. Deze masterclass Gewoontes doorbreken en toewerken naar gewenst (eet)gedrag kun je gratis terugkijken.
3. Eten is niet alleen functioneel.
Kijken we even specifiek naar eten en dan met name lekkernijen, dan is het van belang om je te realiseren dat eten niet alleen functioneel is. Het vertolkt ook allerlei andere rollen of functies. Het is ook gezelligheid, een beloning, troost of een moment voor jezelf. En dat mag. Eten mag ook gewoon lekker en fijn zijn.
Maar wanneer je eten structureel nodig hebt om jezelf te belonen, te troosten of te compenseren. Of om dingen te dempen of te verdoven, dan is het wel een heel duidelijk signaal dat je in de basis niet tegemoetkomt aan je werkelijke behoeftes. En dan kun je wel proberen op die momenten niet te eten, maar het is een stuk behulpzamer als je op die momenten probeert te luisteren naar wat je werkelijke behoefte eigenlijk is en daarnaar te handelen. Wat overigens nog helemaal niet zo gemakkelijk is, dus geen wonder dat veel vrouwen daar moeite mee hebben en daar wel wat hulp bij kunnen gebruiken.
4. Je hebt te weinig tijd voor jezelf, of doet dan niet wat je echt nodig hebt.
Wanneer je structureel tijd voor jezelf tekortkomt, of op die momenten niet doet waar je echt behoefte aan hebt, is het super aantrekkelijk om ‘s avonds langer op te blijven dan “goed” voor je is. Je voelt aan alles dat je moe bent en eigenlijk je bed in zou moeten, maar ergens in je achterhoofd klinkt dat stemmetje “Nu heb ik eindelijk een moment voor mezelf”.
Vooral moeders herkennen zich hier vaak in. De hele dag druk met van alles en nog wat; werk, de kinderen het huishouden. En tegen de tijd dat de kinderen op bed liggen en partnerlief misschien ook eindelijk diens bed heeft opgezocht, is die woonkamer eindelijk voor jou. Dan ga je toch niet naar bed? Dan blijf je nog even opzitten. Met wat lekkers, want nu kijkt niemand toe.
Heeft wederom niets met zwakte of een gebrek aan wilskracht te maken. En alles met een gebrek aan momenten om even alleen te zijn, te doen waar jij zin in hebt of even op adem te komen.
5. Streng zijn werkt averechts.
Het idee dat je “beter zou moeten weten”, zorgt voor druk, stress en schaamte. De overtuiging dat het zwak van jezelf is, zet je klem. En de mening vanuit de maatschappij over zogezegd “gezond” gedrag en “ongezond” gedrag, helpt ook niet.
Dus hoewel we vaak te horen krijgen dat we gewoon wat strenger zouden moeten zijn voor onszelf, zou het een stuk behulpzamer zijn als we eens wat milder voor onszelf zouden zijn. Want hoe strenger we zijn, hoe meer stress en druk we ervaren, hoe meer ons lichaam op zoek gaat naar comfort en veiligheid.
En laat een zak chips of een goede reep chocola dat nou een stuk beter voor elkaar krijgen, dan stengels bleekselderij. Op de bank onder een dekentje met een serietje dat gevoel veel beter kunnen nabootsen dan in het donker nog richting de sportschool gaan. En “ja” zeggen tegen het zoveelste werk of sociale verzoek, voelt een stuk minder onveilig dan “nee” zeggen met alle potentiële gevolgen van dien.
Het is echt geen gebrek aan discipline, je hebt simpelweg behoefte aan wat meer mildheid en compassie.
Zelfcompassie is niet “soft”, het is de basis van verandering.
Mildheid werkt beter dan streng zijn. En nieuwsgierigheid werkt beter dan jezelf veroordelen. Dus zeg niet “Waarom doe ik dit nou steeds?”, “Wat stom dat het me weer niet is gelukt” of “Ik leer het ook nooit!”, maar leer jezelf vanuit mildheid en nieuwsgierigheid vragen te stellen.
Je kunt jezelf bijvoorbeeld vragen “Wat maakte het logisch voor mij op dat moment om die keuze te maken?”, “Wat had ik eigenlijk echt nodig?” of zeg “Dit ging anders dan ik had gehoopt, maar dat is oké”.
Als je jezelf niet afstraft, ontstaat er ruimte. Ruimte om te kiezen, te voelen, te ademen. En juist daar begint duurzame zelfzorg.
Oh en blijf je maar struggelen met je schermtijd, social media en je mobiel. Check dan vooral de masterclass Dopamine Regulatie. Is echt een aanrader.
.
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
