Veel vrouwen vinden dat ze “te veel” snoepen en zoeken naar dè oplossing. Jij misschien ook wel. Daarom even wat meer uitleg over waarom dat voornemen vaak niet werkt.
Misschien herken je het, je neemt je op maandagochtend voor om streng te zijn en alleen “gezond” te eten, maar ’s avonds plunder je toch de koektrommel of eet je de hele reep chocola op. Daarna komt dan die gedachte: “Zie je wel, ik heb geen discipline. Morgen moet ik écht beter mijn best doen.”
Dit patroon lijkt misschien op een gebrek aan wilskracht, maar in werkelijkheid is het een gevolg van restrictie. Wanneer je jezelf eten verbiedt of het alleen toestaat met schuldgevoel, groeit de drang ernaar juist sterker. Uiteindelijk leidt dat vaak tot escalatie: meer snoepen of eten dan je eigenlijk zou willen.
Maar weet je, je hoeft helemaal geen strijd te voeren tegen snoep en snacks. De sleutel ligt in het loslaten van je strenge regels, het erkennen van je lichamelijke signalen en het toestaan van alle soorten eten, zonder schuldgevoel.
Restrictie en escalatie: hoe het werkt in je relatie met eten
Herkenbaar? Je neemt je elke maandag opnieuw voor om alleen nog maar “gezond” te eten en niet meer te snoepen. Je schrijft jezelf strenge regels voor, zoals geen chocola meer of nooit meer chips. In eerste instantie geeft dit misschien een gevoel van controle, maar onder de oppervlakte groeit de onrust en de lading rondom eten. Dit principe van jezelf dingen ontzeggen noemen we restrictie.
Restrictie kent twee vormen:
- Fysieke restrictie: je eet iets daadwerkelijk niet. Bijvoorbeeld, je laat het stuk taart op een verjaardag staan, ook al heb je er trek in.
- Mentale restrictie: je staat jezelf het eten wel toe, maar met schuldgevoel. Je eet die taart, maar de hele tijd hoor je een stem in je hoofd die zegt: “Dit is slecht, dit mag eigenlijk niet” of “Dit moet je straks wel compenseren!”
Beide vormen van restrictie zorgen ervoor dat eten een lading krijgt. Het eten dat je jezelf niet gunt, of alleen met schuldgevoel toelaat, krijgt een bijna magische aantrekkingskracht. En vroeg of laat volgt er een moment dat je toegeeft. Vaak eet je dan niet een stukje chocola of een paar chipjes, maar gaat het over in escalatie en neem je veel meer dan je eigenlijk zou willen.
Na zo’n eetmoment komen schuldgevoelens vaak meteen opzetten, met gedachten als: “Zie je wel, ik kan dit niet. Morgen begin ik weer opnieuw.” En zo wordt de vicieuze cirkel van restrictie → escalatie → schuld telkens opnieuw versterkt.
Maar hoe doorbreek ik dat?
De weg eruit begint met het doorbreken van beide vormen van restrictie. In plaats van eten in te delen in “gezond” of “ongezond”, helpt het om alles toe te staan. Dat voelt misschien spannend, maar het haalt de verboden status weg. Als je jezelf toestaat een koekje te nemen zonder schuldgevoel, zul je merken dat het minder urgent en onweerstaanbaar wordt.
Daarnaast is het belangrijk om weer te leren luisteren naar je honger- en verzadigingssignalen. Je lichaam geeft vaak duidelijk aan wanneer het eten nodig heeft en wanneer het genoeg is, maar die signalen raken door jarenlange dieetregels ondergesneeuwd. Ook de innerlijke “voedselpolitie” speelt hierbij een rol: die kritische stem die zegt dat je zwak bent als je iets “ongezonds” eet. Door deze stem te herkennen en uit te dagen, maak je ruimte voor een mildere benadering.
Het kan zijn dat je in het begin, wanneer je jezelf weer alles toestaat, juist even meer eet van de dingen die je zo lang hebt verboden. Dat hoort erbij: je lichaam en geest moeten leren dat er geen tekort meer dreigt. Na verloop van tijd ontstaat er echt meer rust en balans.
Door fysieke én mentale restrictie los te laten en eten vanuit vertrouwen te benaderen, wordt de cyclus van schuld en overeten doorbroken. Zo ontwikkel je een relatie met eten waarin je jezelf niet langer straft of beperkt, maar waarin je lichaam weer kan aangeven wat het nodig heeft.
Stappenplan: uit de cirkel van restrictie en escalatie
Stap 1. Herken je regels
Schrijf eens op welke “regels” je voor jezelf hebt rondom eten.
- “Ik mag geen brood eten na 8 uur.”
- “Chips zijn ongezond, dus die koop ik nooit.”
- “Als ik taart eet, moet ik morgen compenseren.”
Alleen al je bewust worden van deze regels helpt om te zien hoe vaak restrictie aanwezig is in je dagelijkse keuzes.
Stap 2. Daag de voedselpolitie uit
Wanneer je merkt dat je jezelf streng toespreekt (“Dit mag niet”, “Nu ben je zwak”), stel jezelf de vraag:
- “Is dit een feit, of een dieetregel?”
- “Helpt deze gedachte me echt of maakt het eten alleen maar ingewikkelder?”
Door je gedachten kritisch te bekijken, kun je ruimte maken voor mildere gedachten, zoals: “Ik mag dit eten. Ik mag genieten.”
Stap 3. Sta alles toe, zonder schuld
Kies één product dat je normaal vermijdt of alleen met schuldgevoel eet, bijvoorbeeld chocola of chips.
- Koop het bewust wel.
- Ga er rustig voor zitten, neem een paar happen en merk op hoe het smaakt.
- Sta jezelf toe om te stoppen als je genoeg hebt.
In het begin kan dit spannend zijn en misschien eet je meer dan je wilt. Dat is normaal: je lichaam en geest moeten leren dat er geen schaarste meer is. Hoe vaker je dit oefent, hoe rustiger het wordt.
Stap 4. Luister naar je lichaam
Probeer voor een maaltijd even stil te staan bij je honger:
- Waar voel ik dat in mijn lichaam?
- Hoeveel trek heb ik op een schaal van 1 (helemaal niet) tot 10 (heel erg)?
Tijdens het eten kun je checken: “Hoe vol voel ik me nu?”
Zo leer je honger- en verzadigingssignalen weer te herkennen in plaats van de regels te volgen.
Oh en lekkers pak je niet omdat je honger hebt, maar omdat je daar zin in hebt. Honger en verzadiging zul je dus niet ervaren, voldoening als het goed is wel.
Stap 5. Maak eten plezierig
Restrictie haalt vaak alle lol uit eten. Herstel dit door eten weer gezellig te maken:
- Dek de tafel mooi, ook als je alleen eet.
- Neem een hap en kauw langzaam om de smaak echt te proeven.
- Combineer “gezond” én “ongezond” op je bord zonder waardeoordeel.
- Creëer ook echte genietmomentjes met je favoriete lekkers.
Wanneer eten niet langer een gevecht is, maar een bron van voldoening en genot, verdwijnt de drang om door te slaan. Maar soms zit je gewoon in een cirkel van steeds iets kleins pakken, maak je daardoor steeds wat dopamine aan en lijkt het wel of je die cirkel niet meer kunt doorbreken. Goed nieuws, ook dat kan gelukkig wel. Lees er hier meer over.
.
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
Vind je mijn blogs leerzaam of inspirerend? En wil je mij ondersteunen in het kunnen blijven schrijven van blogs, het maken van podcasts en het ontwikkelen van gratis tools, cursussen, challenges en masterclasses? Dan help je mij enorm met een kleine maandelijkse bijdrage. Dat kan al vanaf €1 per maand. Als dank ontvang je toegang tot exclusieve content. Alvast onwijs bedankt!
