Er is een nieuwe Schijf van Vijf. Maar wat heeft dat precies voor zin, impact of meerwaarde? Eerst even kort aandacht voor wat er is verandert. Op papier zijn de vakken hetzelfde gebleven, maar binnen het roze vak is er een flinke verandering. Het advies voor vlees gaat van maximaal 500 gram per week naar 300 gram, waarvan slechts 100 gram mager rood vlees, zoals rund- of varkensvlees. De overige 200 gram is voor witvlees, zoals kip, en voor vis is het advies maximaal 100 gram per week. Ook kaas moet minder: 20 gram per dag in plaats van 40. Minder dierlijke eiwitten dus en meer plantaardig. Peulvruchten zoals linzen, bonen en kikkererwten moeten bijna twee keer zoveel: van 120–180 gram naar 250 gram per week. Duurzaamheid speelt hierin een doorslaggevende rol.
Volgens het Voedingscentrum zou het ideaal zijn om nog meer peulvruchten te eten, maar dat wordt als niet realistisch gezien. Dat brengt ons bij een belangrijke vraag: hoe haalbaar is de Schijf van Vijf eigenlijk?
Een gezond, duurzaam en veilig eetpatroon?
De makers van de nieuwe Schijf van Vijf zeggen dat een gezond, duurzaam en veilig eetpatroon “belangrijker dan ooit” is. Daarom moet ons eetpatroon veranderen. Niet alleen consumenten hebben hierin een rol; ook overheid, producenten en aanbieders hebben invloed op de keuzes die wij maken.
En hoewel het logisch klinkt dat richtlijnen met het oog op duurzaamheid en gezondheid worden aangepast, was mijn eerste reactie: fijn… nog meer onrust. En ja, dat zei ik met een sarcastische ondertoon. Direct daarna dacht ik: alsof zo’n nieuwe Schijf van Vijf werkelijk iets gaat veranderen.
Want laten we eerlijk zijn: de meeste mensen volgden de oude Schijf van Vijf al niet. Dus waarom zouden ze de nieuwe versie wél volgen? Vooral omdat deze versie nog moeilijker vol te houden is. En wanneer iets moet worden volgehouden, zegt dat eigenlijk iets over het pad dat je bewandelt: het is waarschijnlijk niet het jouwe.
Eten zou ontspannend moeten zijn
Binnen mijn begeleiding rondom een gezonde relatie met eten is dit een terugkerend onderwerp. Hoe je eet, zou geen project moeten zijn dat je moet volhouden. Het zou prettig en ontspannen moeten zijn, passend bij hoe jij wilt eten.
Daarom werk ik met cliënten aan het ontwikkelen van hun eigen ideale eetpatroon. Wil je daar meer over weten? Dan kun je gratis het e-book downloaden over eten volgens je eigen ideale eetpatroon. Maar laten we terug gaan naar de Schijf van Vijf en de impact daarvan.
Meer kennis ≠ beter eetgedrag
Het idee achter een update is logisch: de wetenschap ontwikkelt zich. We weten steeds meer over voeding, gezondheid en duurzaamheid. Die kennis wordt vertaald naar richtlijnen: meer plantaardig, minder rood vlees, concretere adviezen rondom peulvruchten. In de basis is daar niets mis mee. Maar de aanname eronder is dat mensen die kennis vervolgens omzetten in ander gedrag. In de praktijk gebeurt dat zelden.
De meeste mensen weten best veel over voeding. Ze weten dat groente en fruit vitamines leveren, dat volkorenproducten vezels bevatten, dat eiwitten zorgen voor verzadiging en spierondersteuning. We weten ook dat een eetpatroon dat vooral uit patat, pizza, koek en chips bestaat niet gezond is. En toch lukt het gemiddeld genomen niet om een gezond en gevarieerd eetpatroon daadwerkelijk in de praktijk te brengen.
Het dagelijks leven versus richtlijnen
Waarom niet? Omdat hoe we eten in het dagelijks leven wordt bepaald door veel meer dan kennis. Eten gebeurt tussen meetings door, onderweg, ’s avonds laat op de bank, op verjaardagen, tijdens stressvolle weken. Soms als we verdrietig, boos of gestrest zijn. Het leven is zelden zo overzichtelijk als een cirkel met vijf vakken. Eten vervult verschillende functies: het levert voedingsstoffen, vitamines en energie, maar het brengt ook genot. Het is een makkelijk toegankelijke manier van beloning, troost en compensatie, verdoving, demping en/of controle. Het resultaat? Je weet wel wat je “zou moeten doen”, maar je doet het niet.
Food noise: onrust rondom eten
En dan is er ook nog zoiets als een constante onrust rondom eten; food noise. Het is die eindeloze stroom van gedachten die in je hoofd rondspookt: wat heb ik al gegeten vandaag, wat mag ik nog eten, doe ik het wel goed, moet ik iets compenseren? Nieuwe richtlijnen kunnen dit alleen maar versterken. Ineens is er nog meer twijfel; eet ik wel genoeg plantaardig, zit ik niet boven die 300 gram vlees, had ik misschien die kaas moeten laten liggen? Voor je het weet is eten geen vanzelfsprekend onderdeel van je dag meer, maar een project dat je constant moet managen. En voor mensen die al worstelen met een ingewikkelde relatie met eten, kunnen nieuwe richtlijnen dit alleen nog maar ingewikkelder maken.
Regels versus luisteren naar jezelf
Het gevaar van regels is dat ze leidend worden. Je keuzes worden gebaseerd op richtlijnen in plaats van op wat je lichaam nodig heeft. Richtlijnen zijn algemeen, gebaseerd op gemiddelden. Jij bent geen gemiddelde; jij bent jij, met unieke fysieke, mentale, emotionele en hormonale behoeftes. Daar kan geen enkele Schijf van Vijf rekening mee houden. Hoe meer je leunt op externe regels, hoe moeilijker het wordt om te vertrouwen op je eigen signalen. Dat zie je terug in het gedrag van veel mensen: twijfel, overdenken, corrigeren, opnieuw beginnen. Eten wordt iets wat goed of fout is. En dat maakt het ingewikkeld, terwijl eten helemaal niet ingewikkeld hoeft te zijn.
We hebben het als mensheid veel langer gered zonder voedingsrichtlijnen of Schijf van Vijf, dan dat we nu met moeten zien te redden. Helaas veroorzaakt de constante stroom aan richtlijnen bij veel mensen stress, vermoeidheid en een ingewikkelde relatie met eten.
Focus op een ontspannen relatie met eten
Hoewel ik begrijp dat er nieuwe richtlijnen worden gepresenteerd, valt het me op dat er nauwelijks aandacht is voor eetgedrag: hoe keuzes ontstaan, welke factoren meespelen en welke rol eten in ons leven vervult. En dat is echt een enorm gemiste kans.
Wil jij ook op een ontspannen manier omgaan met eten? Wil je regie pakken over je eetgedrag en ontdekken welk eetpatroon echt bij jou past? Dan ben je welkom om een kijkje te nemen in mijn aanbod, mijn gratis webinars of masterclasses te volgen, mee te doen met de volledig gratis Anti-dieetweek (start 4 mei), of een van mijn gratis online cursussen te volgen.
Allemaal manieren om te werken aan je eetpatroon en je relatie met eten, zonder externe richtlijnen, maar waarin de insteek is dat je weer gaat luisteren naar je eigen interne signalen. Want dat kan en dat mag…
.
In de podcast neem ik je nog wat uitgebreider mee in dit onderwerp. Aflevering 87 beluister je via deze link.
Dit artikel is geschreven door drs. Diana van Dijken. Sinds 2015 werkzaam als Voedingspsycholoog, expert in de psychologie van eetgedrag en het ontwikkelen van een gezonde relatie met eten en jezelf, eigenaar van het Centrum voor Intuïtief Eten en medeoprichter van Gewichtsneutraal Netwerk Nederland.
Vind je mijn blogs leerzaam of inspirerend? En wil je mij ondersteunen in het kunnen blijven schrijven van blogs, het maken van podcasts en het ontwikkelen van gratis tools, cursussen, challenges en masterclasses? Dan help je mij enorm met een kleine maandelijkse bijdrage. Dat kan al vanaf €1 per maand. Als dank ontvang je toegang tot exclusieve content. Alvast onwijs bedankt!
